.......
..

nav koban

 ::   :: 

      

nav koban

   yarhkobani 07, 2008 5:26 pm

KOBANÎ




Koban: (nav koban ji aliy dewleta Ereb ya şoven ve hatiye guheztin bye Eyn El-Ereb (yan kaniya Ereban an j av Ereban). L li gor gelek kesan nav Koban ji gotina Îngilz (Company) ango kempan t. Di saln 1910-1920-an de Kampaniya Elman ya ku rya hesin ya Trna di navbera Berln Bexdad de li v herem bi c bye. Ji iyay Miştenr(gund Helinc) kevirn reş ji bo r derdixistin dibirin. Pişt re j, nav Kompan dibe Koban heta niha j wisa t gotin.



Xakngar: ferehbna xaka koban (3000,23 km2) ye. Hjmara şniyan li gor serjmara dewlet sala 2000 (204653)mirov in. li gor nexşeya Kurdistan, Koban herema deşta Suru yekser bi Urfa(Riha) y ve girday ye. Li rojavay navenda herem(bajar Koban) bi 30 km ava em Firat derbas dib. Koban 100 km dr bajar Urfa ye.

Koban, di parzgeha Heleb de ye, ji navenda bajar Heleb bi 150 km dre. Li bakur w snor dewleta Turkiy(Ruha) ye li başr w snor parzgeha Reqay ye, li rojhilata w snor herma Tilebyede(Gir Sp), li rojavay w snor Herma Cerablus em Ferat ye.

Koban ku bi piran deşta rast e(deşta Suru) hinek iyayn ne bilind hene, wek: (iyay Miştenr 600 m. iyay Qerebekir, Çiyay Xan-Mamed, iyay Reş), di herma kobaniy de em kmin, hin kan henn wek kaniya Ereban kaniya Mişid, l niha ikay ne.



Abor: Di herma Koban y de 300 gund hene. Piran gel Koban bi andin hesinkariy ve mujul dibin. Dar daristin kmin, bi piran andiniyn salane tn andin, wek: Pemb, genim, nsk, nok, bacan, sot, ceh, kunc, garis(misir), kemn(buharat), zebeş gelek berhemn ax yn din. Van saln dawiy j andinya daran(fistiq, mişmiş qeys, Tir, henar, hjr tiştn din) pşketiye. Di xwedkirina heywan dewaran de j van saln dawiy paş ketiye zayf bye. Her zde ciwan bi xwendin xebatn dervey Suriy re mujul dibin. Bi piran li Libnan, Îraq, Tirkiy, Cezayr, Tuns Ewropay dixebitin. Di herem de ji ber ku dewlet fabrqe, dibistan navendn xebat ava nekiriye, lewma j gel herm her tim derdikevin dervey welt. Yan j, di xebat karn taybet de dixebitin debara xwe dikin.

Di aliy hesinkar kirina makneyan aletn hesin de, koban gavn pir mezin avtine. Gelek fabrqeyn bik yn taybet hene. Niha j weke navenda kirina makne aletan l hatiye. L poltkayn dewleta Suriy ya ku her tim xr bran ji herema Kurdan derdixe dibe li heremn Ereban dike. Gel Koban bi xebata kolandina brn av bi makneyn taybet(Xeraze) ango suntaj bi nav bangin. Mirov dikare bibje ku sektra kolandina bra bi piran di dest wan de ye. Jdera wan a sereke ya aboriy j, ji v sektr ye.



Jiyan: Gel Koban hem Kurdn Kurmanc in. Hn li ser kurdetiya xwe ne. wek heremn din tkiliyn xwe bi Ereban re pir kmin. Jinn wan hn ciln Kurd(Zerduşt) yn bedew li xwe dikin. Wek: Xeftan, Bervank, Sixme, Keras, Ebe jib o ser j, Şar, Hibr, Kom kof bikar tnin. Mr j ciln Ereban (keras, ef eqal) li xwe dikin. Hn j gelek kesn ku ciln kurdewar(Şal, Şapik lek) li ber xwe dikin hene. Mirovn Kobaniy dilgerm dijwarin. Bi mvanperwer piştgirtina hev eyanin.



Çand: Çanda v herem, heman wek ya hem gel Urfay ye, hn Bhtir nz eşrn Urfay yn Êzd ne. Gelek urf edetn Êzdtiy di nava wan de hene, end ku hem musulman bin j, l ji qanunn musulmntiy bhtir, ew qanunn Kurdetiy eşretiy pk tnin.

Çend ku gelek rewşenbr, hunermend nivskarn mezin ji nav wan derneketi bin j, l van saln dawiy gelek ciwann nivskar, hunermend, rewşenbr zana derketine. Gelek dengbjn wan yn kal j (Baq Xido, Hafiz Kor, Misoy Bekebr, Xidir Hebeş..) hene. Di nava herm de gelek serphatiyn di seranser Kurdistan de binav bang hene, wek serphatiya Eyşana Îb Bozan beg. Dengbj Baq Xido j, yek ji dengbjn Kurdan n ku klama Derwş Evd bi awayek her baş gotin ye. Jixwe dengbj mezin Baq Xido li hem Kurdistan t nas kirin. Her wiha j hin dengbj sazbendn navdar hene wek: Ehmed Çep, Reşd Xalid Sof, Mistefa, Baran Zem Kendeş, Kardox Beyro, Siyamend Oskull. Di aliy sazbendiy de j, kemanc Hemed Dman tembra Hemed Had hene.



Eşr l: Eşra her mezin, eşra BERAZÎ ye. Ev eşr di herma Urfa, Suru, Ser kaniy, Suleymaniy(başr), Libnan bajar Hemay de dijn. Ev eşreke pir mezine. Kesn derve ji hem endamn konfederesyona v eşr re Beraz dibjin, l ew di nava xwe de bi hoz qebln xwe, xwe dinasnin. Di nava w de j gelek l qebl hene(Mran, Ktikan, Şxan, Ox, Zirwar, İldn, Şedad, Mief, Dinan, Qereberkeran, Pjiyan, Bskan gelek din), l niha girdana wan km bye. Heta saln nz, malbata Şahn Beg ji hoza Mran(Begler) serokatiya konfedersyona eşra Beraziyan dikirin. L niha i destlatiya wan nemaye. Şahn Beg Mran biray w Bozan Beg Mran di avakirina Komela Xybn de rolek sereke leystine şervann Koban yn Beraz li gel Osman Sebr end alak li hember Qereqoln Tirkan pk anne.



Gund Nave: koban di nava xwe de li 6 navnedn birvebirina herm dabeş dibe. Zdetir 321 gund li herma Koban hene. Ji van gundan (Helinc Tilcib, Tilxezal, Bozk, Xanmemed, Sixur, Qilhedd, Qin, Qmlix, Girik, Şeran gund Şran). Piraniya navn van gundan bi Kurd ne, l dewleta Ereb a şovenst nave van hem gundan guhertiye kiriye ereb. Di saln dawiy de gelek gundn Koban ji bajr hatin qutkirin bi naveyn Ereban n derdor ve hatin girdan. Bi taybet j bi naveya Sirrn parzgeha Reqqa ve. Hjay gotin ye ku naveya Sirrn bi navneda herema Koban ve girday ye.



Bermayyn Drok: Di van gundan gelek bermayyn drok yn kevnar hatine dtin ji aliy dewlet ve guheztine bajar muzexaneyn Ereban. Wek du şrn kevirn n mezin ji gund Şran hatine birin bo bajar Reqqa ya Ereban. Di sere Çiyay Miştenr de gelek şkeftn drok hene, şkefta her bi nav bang j, şkefta Qzkan(Kekan) heye. Her wiha j gelek ziyaret ciyn proz hene. Wek ziyareta Xanmamed ziyareta Kurrik. Heta saln nz li bajr dra Ermeniyan j heb.



Ermen netewn din: Di nava Kurdn Koban de hjmarek Ermen yn ku ji Tirkiy riviya j hene. Rniştvann destpk yn bajr Ermen bne. Ev Ermen bi piran li taxa Gumrig dijn, bi karn hesinkar sazkariy ve mujul dibin. Tkiliyn Kurdan Ermeniyan bi hev re pir baş e, tkiliyn kirvtiy di navbera wan de hene. Ji xwe Ermen pir baş bi ziman Kurd diaxivin. Di saln dawiy de gelek Ermen, ji bo mercn jiyanek baştir ko bajar Heleb kirine. Li rex Ermeniyan, hjmarek ji Tirkmenan j li bajr dijn. Tirkmen bi Tirkmen Kurd diaxivin bi piran bi karn dukanvaniy re mujul dibin. Her wiha j hin Ereb li bajr herm dijn, bi taybet j Erebn ji eşra (Nim). L ev Ereb xwe Kurd dibnin bi Kurd diaxivin ji kokn xwe yn Erebtiy dr ketine.



Şoreş: Ji roja ku rojevay Kurdistan ji bakur hate qutkirin heta roja me ya ro, gel rojevay Kurdistan her tim himbza xwe ji hem şoreş şoreşvann beşn din bi taybet j yn Bakur Kurdistan re vekiriye. Me li jor behs kirib ku şervann Kurd n Beraz li gel Osman Sebr li hember Tirkan alak pk ann hewl dan xwe bigihnin şoreşa Agir. Her wiha j serok eşra Beraziyan Şahn Beg Mran di avakirina komela Xybn de rolek sereke leystine.

Her wiha j Biray w Bozan Beg ji aliy destlat ve hatiye binav kirin. Di heman dem de, gel Koban wek hem Kurdn Rojavay Kurdistan piştgiriya şoreşa Başr j kirine. Di havna sala 1979-an de Serok Apo ji bakur derbas rojevay Kurdistan bajar Koban b pişt re j Koban b dergeh her girng derbasbna partisan şervann PKK. Wis aj Koban b yekem qada ku himbza xwe ji şoreşa PKK re vekir. Bi hezaran ciwan ke beşdar şoreş bn li sere iyayn Kurdistan li hember neyarn gel Kurd şer kirin, bi sedan ji wan xwna xwe ya pak di riya azadiy de rijandin bi hezaran j hn li sere iyayn Kurdistan şer dikine.

Koban di riya azadiy de gelek zarokn xwe yn qehreman qurban kiirn, wek Şlan Baq, Dcle, Akf, Halim, Sebr, Perwn bi dehan ji şehdn qehreman.
avatar
yarhkobani


: 11
: 35
/ : - -
:
:
: 0
: 0
: 07/11/2008

    

      


 ::   :: 

 
: